Trong đời sống tín ngưỡng lâu đời của cộng đồng người Việt gốc Hoa tại cực Nam Tổ quốc, Thiên Hậu Thánh Mẫu (Mẫu Tổ bến sông, biển khơi) là vị thần hộ mệnh linh thiêng tối cao bảo hộ cuộc sống và các chuyến vươn khơi bám biển. Hằng năm, cứ đến ngày 23 tháng Ba âm lịch, Lễ Vía Thiên Hậu Thánh Mẫu lại diễn ra vô cùng long trọng, rực rỡ đèn lồng và nghi ngút khói hương, biểu hiện nét đẹp văn hóa giao thoa Kinh - Khmer - Hoa vô cùng sâu sắc.

1. Thiên Hậu Thánh Mẫu Là Ai Trong Tín Ngưỡng Hoa Tông?

Theo thư tịch cổ dân gian Triều Châu và Phúc Kiến, Thiên Hậu Thánh Mẫu tên thật là Lâm Mặc Nương (sống ở thời nhà Tống, Trung Quốc)[1]. Ngài từ khi sinh ra đã có khả năng tiên tri thiên văn, khí tượng và đặc biệt là thần thông lướt sóng cứu vớt ghe xuồng của ngư dân gặp nạn trong giông bão khơi xa. Sau khi đắc đạo hiển thánh, ngài được các triều đại phong kiến sắc phong làm "Thiên Hậu Thánh Mẫu".

Khi làn sóng lưu dân người Hoa theo các đoàn thuyền vượt biển xuôi Nam khai hoang lập ấp từ thế kỷ XVII - XVIII (tiêu biểu như đoàn Mạc Cửu), họ luôn mang theo linh tượng và hương hỏa của Thiên Hậu để cầu bình an trên hải lộ gian nan[2]. An cư lạc nghiệp tại bờ sông ngã ba ngã tư cực Nam, họ đã dựng nên những ngôi Thất phủ cổ miếu (thường gọi thân thương là Chùa Bà Thiên Hậu) vô cùng bề thế để thờ phượng ngài.

"Hải quốc từ hàng phò hải phướn,
Thần công hiển hách hộ ba đào."

— Hoành phi ngợi ca công đức độ sinh của Thiên Hậu Thánh Mẫu tại Chùa Bà Cà Mau

2. Những Nghi Thức Trang Trọng Trong Ngày Lễ Vía 23/3

Lễ Vía Bà Thiên Hậu được tổ chức quy mô kéo dài suốt 2 ngày đêm trung tuần tháng Ba âm lịch với các nghi thức cổ truyền trang trọng độc đáo[3]:

🧼 Nghi lễ Tắm Bà tối 22/3

Tăng ni và các bô lão dùng nước nấu từ lá bưởi, hoa lài thơm tho lau sạch linh tượng Bà, khoác xiêm y nón mũ mới lộng lẫy chuẩn bị cho ngày đại lễ.

🐖 Dâng cúng heo quay ngậm ớt

Đồng bào dâng cúng hàng trăm con heo quay nguyên con da giòn rụm đỏ tươi, bánh bao đào tiên, hoa tươi trà quả để tạ ơn phước lành Bà ban cho gia đạo ấm no.

🏮 Rước kiệu đèn lồng quanh phố

Kiệu Bà được khiêng qua các tuyến phố trung tâm rộn rã tiếng chiêng trống hò reo, theo sau là đoàn xe hoa rực rỡ lồng đèn đỏ lộng lẫy và đoàn lân sư rồng.

🔥 Thả hoa đăng và Xin quẻ đầu năm

Hàng vạn phật tử thả đèn hoa đăng lung linh cầu nguyện quốc thái dân an, xin lộc Bà và xin những chiếc chỉ đỏ may mắn đeo tay phò hộ tai ương.

3. Những Ngôi Chùa Bà Thiên Hậu Cổ Kính Tiêu Biểu

Tại miệt Cà Mau và Bạc Liêu cũ, du khách có thể ghé chiêm bái và trẩy hội tại hai ngôi chùa Bà có lịch sử lâu đời và nghệ thuật điêu khắc gỗ tinh xảo bậc nhất[4]:

4. Nét Đẹp Giao Thoa Bản Sắc Đồng Bằng Cực Nam

Lễ Vía Thiên Hậu ngày nay không còn là ngày hội riêng của cộng đồng người Hoa mà đã trở thành ngày hội văn hóa chung của toàn thể quân dân Kinh - Khmer - Hoa cực Nam[5]. Vào ngày lễ, người Việt mang hoa trái đến cúng, người Khmer hòa mình vào đoàn múa lân sư rồng náo nhiệt, tất cả chung tay kiến tạo nên một bức tranh cộng cư sống hài hòa, tương thân tương ái lâu đời trên đất phèn chua ngập mặn cực Nam Tổ quốc.

Tài Liệu Tham Khảo

  1. Huỳnh Ngọc Trảng. Tín ngưỡng dân gian Nam Bộ và các cơ sở thờ tự Hoa tông. NXB KHXH, 2014.
  2. Phân viện Nghiên cứu Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại TP. HCM. Lễ hội truyền thống người Hoa ở đồng bằng sông Cửu Long. 2019.
  3. Báo Bạc Liêu. Náo nhiệt không khí Lễ vía Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu tại miệt xứ muối Bạc Liêu. baobaclieu.vn. 2023.
  4. Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Cà Mau. Nét đẹp di sản kiến trúc Chùa Bà Thiên Hậu cực Nam. vănnghệ_càmau.vn. 2022.
  5. Cổng thông tin điện tử Sở Du lịch tỉnh Cà Mau. Khai phá du lịch tâm linh di sản miếu hội Hoa tông. cild.gov.vn. 2024.