1. Ý Nghĩa Tín Ngưỡng Sâu Sắc Về Thần Mặt Trăng Của Đồng Bào Khmer
Trong vũ trụ quan nông nghiệp cổ truyền của người Khmer Nam Bộ, thần Mặt Trăng (Sora Chan) là vị thần có quyền uy tối thượng cai quản thời tiết, điều hòa nguồn nước sinh mát và mang lại sự sinh sôi cho vạn vật ruộng đồng. Ngư dân và nông dân phum sóc quan niệm rằng Trăng chính là "người mẹ thiên nhiên" chở che ôm ấp cuộc sống nông nghiệp của họ suốt một năm vất vả gieo neo trước nắng gió phèn chua cực Nam [1].
Do đó, khi hạt lúa nếp đầu mùa dẻo thơm được thu hoạch, bà con lại tưng bừng tổ chức lễ Ok Om Bok (Ok nghĩa là đút vào miệng, Om Bok nghĩa là cốm dẹp) để dâng kính phẩm vật tinh túy nhất lên Thần, tạ ơn người đã ban phát mùa màng bội thu và cầu nguyện phò trì cho năm mới phum sóc thịnh vượng no ấm [2].
2. Những Nghi Thức Đặc Sắc Trọng Tâm Của Đêm Hội Ok Om Bok
Đêm rằm tháng 10, khi Trăng bắt đầu nhô lên khỏi ngọn dừa xanh mướt tỏa ánh sáng vàng dịu ngọt khắp phum sóc, cũng là lúc không khí hội hè vỡ òa tưng bừng khắp các ngôi chùa tháp rực rỡ sắc màu:
"Ok Om Bok là đêm trăng huyền diệu nhất trong năm của đồng bào tôi. Dù đi làm ăn xa xôi vất vả thế nào, cứ đêm rằm tháng mười âm lịch, bà con phum sóc đều bồng bế nhau về chùa thắp nhang bái Phật, giã cốm dẹp dâng kính thần Trăng và nắm tay nhau cùng múa điệu Lâm Thôn vòng tròn ấm áp. Mùi thơm của cốm dẹp hòa cùng khói nhang trầm dưới mái chùa tháp là ký ức thiêng liêng đi theo suốt cuộc đời mỗi người con Khmer."— Lời tâm sự đầy xúc động của Sư cả Thạch Minh, Trụ trì một chùa Khmer cổ cực Nam
3. Tinh Hoa Ẩm Thực Cốm Dẹp Om Bok Trứ Danh
Linh hồn ẩm thực của lễ hội chính là món **Cốm dẹp (Om Bok)**. Nếp để làm cốm dẹp phải là nếp vừa chín tới thơm lừng mùi sữa. Người Khmer thu hoạch thủ công, đem rang nóng trên chảo gang đều tay rồi cho vào cối bồng giã dồn dập cho đến khi hạt nếp dẹt mỏng giòn rụm. Tiếp đó, nếp giã được đem sàng sẩy sạch trấu cám [3].
Khi ăn cúng bái xong, bà con trộn cốm dẹp cùng dừa nạo sợi trắng muốt béo ngậy, thêm chút đường cát ngọt thanh và nước dừa xiêm mát lành, để khoảng 1-2 tiếng cho cốm nở mềm dẻo. Thưởng thức miếng cốm dẹp bùi thơm vị nếp mới, béo ngậy vị cốt dừa xiêm cùng chút chuối chín ngọt lịm là trải nghiệm mỹ vị đồng quê độc đáo khó quên [4].
4. Cẩm Nang Tham Dự Trải Nghiệm Lễ Hội Ok Om Bok
🌙 4 Lưu Ý Cho Du Khách Khi Trẩy Hội Ok Om Bok
1. Địa điểm xem Đua ghe Ngo sôi động: Địa điểm tập trung xem đua ghe Ngo náo nhiệt nhất là tại khu vực ngã năm sông nước sông Đầm Dơi hoặc các kênh lớn ven trung tâm huyện Hồng Dân (Bạc Liêu cũ, nay thuộc Cà Mau mới) và Thới Bình. Bạn nên đến sớm từ 9h sáng để chọn được vị trí bờ sông thuận lợi theo dõi.
2. Cách thức xin nước lộc và dâng hương chùa Khmer: Khi đến viếng chùa Khmer chiêm bái lễ cúng Trăng như Chùa Ghositaram hay Chùa Xiêm Cán, hãy ăn mặc lịch sự kín đáo, tôn trọng nghi lễ cúng bái của bà con phum sóc.
3. Trải nghiệm thả đèn hoa đăng: Đăng ký mua những chiếc đèn hoa đăng giấy phân hủy sinh học thân thiện môi trường để tham gia thả trên sông cùng bà con đêm hội, cùng gửi gắm những nguyện ước may mắn tốt lành [5].
4. Thưởng thức ẩm thực bánh gừng bánh ống: Ghé phum sóc dịp này, đừng quên nếm thử các loại bánh đặc sản độc đáo của bà con như bánh gừng (bánh tượng hình củ gừng chiên giòn ngọt), bánh ống làm từ bột gạo dừa nạo nướng thơm phức bốc khói nghi ngút ven đường.
Tài Liệu Tham Khảo
- Trần Lâm. Nghi lễ cúng trăng Ok Om Bok của người Khmer Nam Bộ. NXB Văn hóa Dân tộc, 2011.
- Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau. Bản thuyết minh khoa học công nhận lễ hội Ok Om Bok cực Nam. 2015.
- Nguyễn Đăng Duy. Văn hóa ẩm thực Nam Bộ giao thoa. NXB Hà Nội, 2002.
- Báo Quân đội Nhân dân. Phát huy giá trị di sản văn hóa ẩm thực truyền thống lễ hội Ok Om Bok cực Nam. qdnd.vn, 2023.
- Báo Cà Mau. Trẩy hội Ok Om Bok cực Nam rực rỡ sắc màu văn hóa khmer sông nước. baocamau.vn, 2024.
