1. Giới Thiệu Cội Nguồn Di Sản Nhạc Ngũ Âm & Múa Khmer
Đối với đồng bào Khmer tại Cà Mau và Bạc Liêu cũ, dàn nhạc ngũ âm (còn gọi là dàn nhạc Pinpeat) và các vũ điệu dân gian như Chô-răm-vông (Lâm Thôn) không đơn thuần là hoạt động giải trí. Đây là di sản văn hóa phi vật thể vô cùng linh thiêng, đóng vai trò như nhịp đập tâm hồn, gắn bó chặt chẽ với đời sống tinh thần của bà con từ lúc chào đời cho đến khi về với cõi Phật Nam tông[1].
Nguồn gốc của nhạc ngũ âm xuất phát từ âm nhạc cung đình và âm nhạc tôn giáo Ấn Độ cổ đại, du nhập vào vương triều Angkor rồi được Việt hóa và phát triển mạnh mẽ qua hàng trăm năm tại phum sóc Nam Bộ. Nhạc ngũ âm thường được biểu diễn trang nghiêm tại khuôn viên chính điện của các ngôi chùa Khmer như Chùa Xiêm Cán, Chùa Ghositaram hay Chùa Rạch Giồng cổ kính trong các đại lễ tôn giáo lớn[2].
2. Cấu Trúc Dàn Nhạc Ngũ Âm Pinpeat Đỉnh Cao
Dàn nhạc ngũ âm được thiết kế cực kỳ khoa học, thể hiện trình độ mỹ thuật và thẩm âm điêu luyện của người Khmer xưa. Gọi là "ngũ âm" bởi dàn nhạc cấu thành từ **5 loại chất liệu âm thanh** cơ bản tương ứng với triết lý ngũ hành vũ trụ: đồng, sắt, gỗ, da và hơi thở (hơi thổi)[3].
3. Vũ Điệu Chô-răm-vông Mềm Mại Quyến Rũ
Khi tiếng nhạc ngũ âm réo rắt trầm hùng cất lên vang dội cả phum sóc, cũng là lúc điệu múa Chô-răm-vông (còn gọi là Lâm Thôn) bắt đầu làm say đắm lòng người. Chô-răm-vông có nghĩa là **múa vòng tròn**, là điệu múa dân dã cộng đồng đặc trưng nhất của người Khmer Nam Bộ[4].
💃 Ngôn Ngữ Hình Thể Dịu Dàng Đầy Triết Lý
Nét đẹp cốt lõi của múa Chô-răm-vông nằm ở những động tác tay cong dịu dàng (gọi là Kbach). Người múa uyển chuyển nhón gót chân theo nhịp điệu trống, hai tay đưa lên cao ngang tầm mắt, các ngón tay uốn cong cong mềm mại như tơ liễu, mắt nhìn theo hướng tay đầy nét kín đáo, duyên dáng và thanh lịch. Dù là người già, trẻ nhỏ, trai gái hay du khách phương xa đều có thể nắm tay nhau tạo thành vòng tròn lớn quay quanh sân chùa thanh bình.
Triết lý múa Chô-răm-vông đề cao tính hòa hợp, bình đẳng cộng đồng tuyệt đối. Trong vòng tròn múa ấy không có ranh giới sang hèn hay dân tộc, tất cả mọi người cùng hòa chung nụ cười đôn hậu và nhịp điệu thảnh thơi sau những ngày làm lụng vất vả trên ruộng đồng xứ muối.
4. Tiếng Nhạc Trống Vang Lên Trong Đời Sống Phum Sóc
Nhạc ngũ âm và múa Khmer gắn liền với 3 đại lễ lớn nhất hằng năm: tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây (tháng 4), lễ Sene Dolta báo hiếu tổ tiên (tháng 8 âm lịch) và lễ hội cúng Trăng Ok Om Bok thả đèn nước (tháng 10 âm lịch)[5].
Tiếng nhạc ngũ âm vang dội thúc giục lòng người, mời gọi bà con mặc những bộ trang phục rực rỡ nhất kéo về chùa làm lễ dâng cơm, dâng y cà sa Kathinat. Tại các sân chùa Xiêm Cán hay Ghositaram lộng lẫy sắc vàng, ánh lửa đêm hội thắp sáng sân chùa, tiếng chiêng tiếng trống rộn rã thúc giục vòng tròn múa Chô-răm-vông kéo dài xuyên đêm, thắt chặt tình đoàn kết ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa gắn bó đời đời bên dòng Gành Hào xanh mát.
5. Gìn Giữ Và Bảo Tồn Hồn Nhạc Khmer Cực Nam
Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, nghệ thuật nhạc ngũ âm và múa Khmer từng có giai đoạn đối mặt với nguy cơ mai một khi thế hệ nghệ nhân lớn tuổi qua đời và lớp trẻ tiếp cận âm nhạc điện tử. Tuy nhiên, những năm gần đây, Sở Văn hóa hai địa phương và các vị chức sắc sư cả Phật giáo Nam tông đã nỗ lực phục dựng mạnh mẽ.
Nhiều lớp truyền dạy nhạc ngũ âm miễn phí cho thanh thiếu niên Khmer đã được mở ngay dưới hiên chùa cổ Thới Bình (Cà Mau) và Vĩnh Lợi (Bạc Liêu). Dưới bàn tay hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân gạo cội, những ngón tay nhỏ nhắn của lớp trẻ phum sóc đã bắt đầu gõ điệu thuyền gỗ Rô-niệt réo rắt và thổi tiếng kèn Sralai uốn lượn, bảo chứng cho sức sống bền bỉ trường tồn của di sản nghìn năm.
6. Cẩm Nang Trải Nghiệm Múa Vòng Tròn Cho Du Khách
Nếu có dịp du lịch Đất Mũi - Bạc Liêu vào dịp lễ hội Ok Om Bok rực rỡ đèn gió hay đêm tết Chôl Chnăm Thmây thanh bình, du khách đừng ngần ngại bước vào vòng múa Chô-răm-vông. Người Khmer cực kỳ đôn hậu và mến khách, họ sẵn sàng chào đón bạn bằng nụ cười rạng rỡ và hướng dẫn bạn những nhịp bước chân đầu tiên đầy hào hứng.
Được đắm mình dưới ánh trăng thanh bình soi rọi trên những tháp chùa rực rỡ sắc vàng, nghe tiếng cồng tiếng trống ngũ âm Pinpeat trầm hùng thúc giục bên tai và cùng nhón gót chuyển dịch vòng múa dịu dàng — đó sẽ là khoảnh khắc chạm sâu vào hồn văn hóa lúa nước Nam Bộ chân chất, hoang sơ và thiêng liêng nhất của bạn.
