1. Tiểu Sử & Tuổi Trẻ Yêu Nước Nơi Quê Hương Đầm Dơi
Ngô Quang Nhã (thường gọi là Ba Nhã) sinh năm 1936 tại xã Tân Tiến, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau — vùng đất giàu truyền thống cách mạng kiên cường, nơi nuôi dưỡng lòng yêu nước của biết bao anh hùng hào kiệt[1]. Lớn lên trong bối cảnh quê hương chìm dưới ách áp bức của thực dân Pháp, Ba Nhã đã sớm chứng kiến nỗi thống khổ của bà con nông dân và nung nấu ý chí dấn thân cách mạng giải phóng quê hương.
Năm 1954, khi mới 18 tuổi, đồng chí tích cực tham gia các phong trào thanh niên cứu quốc tại địa phương. Nhờ sự nhanh nhẹn, thông minh thiên bẩm và lập trường kiên định, Ba Nhã lọt vào mắt xanh của các cán bộ tổ chức mạng lưới hoạt động bí mật và nhanh chóng được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam, bắt đầu cuộc hành trình thầm lặng đầy hiểm nguy nguy hiểm[2].
2. Con Đường Hoạt Động Tình Báo Đầy Gian Khổ Giữa Lòng Địch
Bước vào giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước quyết liệt nhất, Ngô Quang Nhã được tổ chức giao phó nhiệm vụ cực kỳ đặc biệt: Trưởng ban Tình báo Đặc khu, trực tiếp thâm nhập xây dựng cơ sở liên lạc bí mật tại thị xã Cà Mau cũ (nay là TP. Cà Mau) và Bạc Liêu. Đây là địa bàn đầu não tập trung các cơ quan mật vụ tình báo dày đặc của chính quyền Mỹ - Ngụy.
Với bí danh hoạt động linh hoạt, Ba Nhã đã khéo léo tạo dựng các vỏ bọc hợp pháp hoàn hảo để qua mặt các cơ quan cảnh sát đặc biệt. Anh đã luồn lách thiết lập một mạng lưới liên lạc tình báo rộng khắp từ giới trí thức, giới thương hồ ven sông Gành Hào đến các binh lính phản chiến trong hàng ngũ ngụy quân. Những tin tức tình báo tuyệt mật về kế hoạch càn quét quân sự, bản đồ đóng đồn bốt của địch do mạng lưới Ba Nhã cung cấp đã giúp cho Khu ủy Khu 9 chủ động đối phó bẻ gãy hàng chục trận càn quét lớn, bảo vệ an toàn cho đầu não chiến khu rừng đước Năm Căn và chiến khu U Minh huyền thoại[3].
3. Khí Phách Hiên Ngang Bất Khuất Trước Họng Súng Kẻ Thù
Tháng 8 năm 1972, do một kẻ phản bội chỉ điểm, đồng chí Ngô Quang Nhã bị địch bắt giữ bất ngờ tại cơ sở hoạt động bí mật trong thị xã Cà Mau. Nhận biết Ba Nhã là một mắt xích đặc biệt quan trọng nắm giữ toàn bộ đầu mối tình báo cách mạng cực Nam, địch đã dồn toàn bộ mật vụ sừng sỏ nhất để thẩm vấn dã man.
Chúng dùng mọi đòn tra tấn tàn khốc nhất hòng khuất phục ý chí của anh, từ dùng dòng điện cực mạnh tra điện đến dội nước xà phòng, nước ớt vào mũi, đóng đinh ghim kẽm gai vào móng tay buốt tận óc xương. Thế nhưng, trước mọi đau đớn thể xác tột cùng, người chiến sĩ tình báo Ba Nhã chỉ im lặng, kiên trung không hé răng khai nửa lời, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các đồng chí và toàn bộ mạng lưới liên lạc cơ sở bí mật hoạt động.
Thất bại hoàn toàn trong việc khai thác thông tin, địch quyết định đưa anh đi xử bắn hòng răn đe phong trào cách mạng của nhân dân thị xã. Ngày 21 tháng 12 năm 1972, đứng trước họng súng đen ngòm của pháp trường địch, Ngô Quang Nhã vẫn hiên ngang đứng thẳng, ánh mắt ngập tràn lòng căm thù rực cháy nhìn thẳng vào những tay súng run rẩy của kẻ thù. Anh dõng dạc hô vang các khẩu hiệu cách mạng yêu nước trước khi ngã xuống kiêu hãnh giữa trời đất cực Nam đầy nắng gió[4].
4. Mốc Son Sự Nghiệp Oai Hùng
Cuộc đời hoạt động thầm lặng kiệt xuất của Ngô Quang Nhã được tóm tắt qua các mốc son chói lọi:
5. Di Sản Và Sự Tưởng Niệm Tôn Kính Đất Mũi Hôm Nay
Sự hy sinh oanh liệt của anh hùng Ngô Quang Nhã đã hòa vào dòng sông Gành Hào lịch sử, hóa thành bất tử trong lòng hàng triệu người dân Đất Mũi. Để tri ân người con ưu tú kiệt xuất, sau ngày hòa bình thống nhất đất nước, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Cà Mau đã quyết định đặt tên anh cho một trong những con đường lớn, đẹp đẽ sầm uất nhất chạy xuyên trung tâm thành phố Cà Mau sầm uất.
Đồng thời, một ngôi trường trung học phổ thông khang trang tại quê hương Đầm Dơi mang tên Trường THPT Ngô Quang Nhã hằng năm là nơi chắp cánh cho hàng vạn ước mơ tuổi trẻ hiếu học của con em địa phương[5]. Đứng trước tượng đài uy nghiêm của anh giữa khuôn viên trường lộng gió, thế hệ trẻ Cà Mau hôm nay thầm hứa tiếp nối tinh thần kiên trung quả cảm, chung tay xây dựng tỉnh Cà Mau mới ngày càng giàu đẹp và phồn vinh bền vững.
