Anh Hùng Trần Văn Thời —
Thủ Lĩnh Khởi Nghĩa Hòn Khoai

1. Tiểu Sử & Thời Niên Thiếu Của Người Con Đất Phong Lạc

Trần Văn Thời sinh năm 1902 tại ấp Doi Vàm (nay là ấp Giao Vàm), làng Phong Lạc, quận Cà Mau, tỉnh Bạc Liêu cũ (nay thuộc địa phận xã Lợi An, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau). Do là con thứ ba trong một gia đình nông dân trung nông có mười người con, ông thường được nhân dân và đồng đội gọi bằng cái tên thân thương: **Ba Thời**^[1].

Lớn lên trong bối cảnh thực dân Pháp áp bức bóc lột nặng nề lưu dân miền Tây Nam Bộ, tận mắt chứng kiến cảnh tô thuế bất công, ruộng đất của nông dân bị cướp đoạt, Ba Thời sớm hình thành tinh thần phản kháng mãnh liệt. Vốn thông minh, ham học hỏi và giỏi võ nghệ, ông nhanh chóng trở thành thủ lĩnh tinh thần của thanh niên địa phương trong phong trào chống lại cường hào ác bá.

2. Con Đường Hoạt Động Cách Mạng & Lãnh Đạo Tỉnh Ủy

Năm 1936, phong trào Dân chủ Đông Dương bùng nổ, Trần Văn Thời tích cực tham gia các hoạt động truyền bá sách báo tiến bộ, vận động nông dân đấu tranh giảm tô thuế. Nhờ tinh thần dấn thân quả cảm, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương vào tháng 7 năm 1937^[2].

Dưới sự hoạt động bền bỉ của ông, hệ thống cơ sở Đảng tại Cà Mau, Cái Nước và Năm Căn phát triển vượt bậc. Tháng 5 năm 1940, trước thềm cuộc chuyển hướng chiến lược cách mạng sang khởi nghĩa vũ trang, Trần Văn Thời được bầu làm **Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu** (bao gồm cả địa giới Cà Mau ngày nay) kiêm thành viên Ban Liên Tỉnh ủy Hậu Giang. Ông lập tức bắt tay vào xây dựng chiến khu mật U Minh, tổ chức các lớp huấn luyện quân sự và tự chế tạo vũ khí thô sơ cho nghĩa quân.

3. Khởi Nghĩa Hòn Khoai — Tiếng Súng Định Mệnh Đêm 13/12/1940

Cuối năm 1940, lệnh Khởi nghĩa Nam Kỳ được ban bố. Dù kế hoạch chung ở Hậu Giang có sự thay đổi, nhưng với nhãn quan chiến thuật sắc bén và quyết tâm giành chủ động, Bí thư Tỉnh ủy Trần Văn Thời quyết định nổ súng tại Cà Mau, chọn điểm đột kích chiến lược là đảo Hòn Khoai^[3].

Đêm **13/12/1940**, dưới sự chỉ đạo tối cao của ông, nghĩa quân do đồng chí **Phan Ngọc Hiển** trực tiếp chỉ huy đã bí mật đổ bộ đột kích tiêu diệt đồn binh Pháp trên đỉnh hòn đảo. Trận đánh diễn ra chớp nhoáng và thắng lợi hoàn toàn, thu giữ toàn bộ vũ khí của giặc. Nghĩa quân đã treo cao lá cờ đỏ sao vàng tung bay kiêu hãnh trên đỉnh ngọn hải đăng Hòn Khoai.

4. Khí Phách Kiên Trung Nơi Địa Ngục Trần Gian Côn Đảo

Sau khi khởi nghĩa Hòn Khoai và Nam Kỳ bị đàn áp đẫm máu, thực dân Pháp ráo riết truy lùng ban lãnh đạo cách mạng. Trần Văn Thời rút lui vào rừng sâu U Minh để củng cố lực lượng và giữ vững phong trào du kích. Năm 1941, ông được tổ chức phân công sang gây dựng phong trào tại Châu Đốc dưới bí danh **Nguyễn Văn Chất**^[2].

Đêm ngày 3 tháng 5 năm 1941, do có kẻ phản bội chỉ điểm, ông bị thực dân Pháp bắt giữ. Trải qua hàng trăm trận tra tấn dã man bằng điện và tra khảo tàn khốc, ông vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản, tuyệt đối bảo vệ các đầu mối liên lạc và cơ sở bí mật của Đảng bộ. Không khuất phục được tinh thần cốt cách ấy, Pháp kết án ông 10 năm tù cấm cố và đày ra địa ngục trần gian **Côn Đảo**^[4].

Trong chốn lao tù tăm tối ở Côn Đảo, Ba Thời vẫn tiếp tục lãnh đạo các cuộc đấu tranh tuyệt thực của tù nhân để đòi quyền sống. Sức khỏe suy kiệt vì đòn thù tàn độc và bệnh tật, ông đã anh dũng hy sinh vào ngày **4/5/1942** trong vòng tay của các đồng chí tại nhà tù Côn Đảo ở tuổi 40.

5. Di Sản & Sự Tri Ân Của Người Dân Cà Mau Đương Đại

Cuộc đời của Anh hùng Trần Văn Thời là một khúc tráng ca bất tử về lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc. Để ghi nhớ công lao trời biển của ông, chính quyền và nhân dân đã quyết định lấy tên ông đặt cho **huyện Trần Văn Thời** – một vùng đất trù phú, năng động bao quanh rừng tràm U Minh Hạ lịch sử.

Năm 2011, Nhà nước đã chính thức truy tặng danh hiệu **Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân** cho liệt sĩ Trần Văn Thời^[4]. Các đài tưởng niệm, trường học và đại lộ lớn mang tên Trần Văn Thời tại thành phố Cà Mau, Bạc Liêu là minh chứng sống động cho lòng biết ơn, tự hào sâu sắc của thế hệ hôm nay nối tiếp dòng máu anh hùng cực Nam Tổ quốc.