1. Tín Ngưỡng Nghinh Ông Gành Hào — Linh Hồn Biển Đông Hải
Lễ hội Nghinh Ông Gành Hào là ngày hội dân gian truyền thống lớn nhất vùng ven biển huyện Đông Hải (địa giới Bạc Liêu cũ, nay thuộc tỉnh Cà Mau mới sáp nhập)[1]. Được hình thành từ rất sớm gắn liền với bước chân khẩn hoang lập ấp ven sông Gành Hào của cư dân miền biển, lễ hội là hiện thân sống động của tín ngưỡng thờ cá voi (cá Ông) — loài vật linh thiêng hộ mệnh cho con người giữa trùng khơi giông bão.
Hằng năm, từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 3 âm lịch, thị trấn Gành Hào sầm uất lại rực rỡ cờ hoa, mở cổng chào đón hàng vạn phật tử và du khách phương xa về hành hương. Lễ hội là cầu nối bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thần biển cả Nam Hải Đại Tướng Quân, cầu mong Ông chở che cho trời yên biển lặng, quốc thái dân an, và ban cho ngư dân những mẻ lưới đầy ắp cá tôm quay về bờ kè ấm cúng[2].
🏛️ Lăng Ông Nam Hải Gành Hào Cổ Kính
Nơi diễn ra lễ hội chính là Lăng Ông Nam Hải nằm sát vàm cửa biển Gành Hào. Lăng được xây dựng khang trang theo kiến trúc đền miếu Nam Bộ cổ kính với mái ngói đỏ thắm hai rồng chầu nguyệt. Bên trong chánh điện lưu giữ trang trọng bộ xương cá Ông khổng lồ dài hàng chục mét được ngư dân tôn kính thờ phụng từ hơn một thế kỷ trước.
2. Nguồn Gốc Truyền Thuyết Nam Hải Đại Tướng Quân
Trong tâm thức người đi biển miền Tây sông nước, cá Ông (cá voi) không phải thú biển thường mà là hóa thân thần tộc do Đức Bồ Tát Quan Thế Âm ban tặng để cứu khổ cứu nạn. Khi trời giông bão nổi lên, thuyền bè chao đảo chuẩn bị chìm giữa khơi xa, cá Ông sẽ lập tức xuất hiện bên dưới mạn thuyền, dùng tấm lưng khổng lồ của mình để đỡ thuyền vượt qua sóng gió đưa cập bờ an toàn[3].
Khi cá Ông "luỵ" (chết) dạt vào bờ biển Đông Hải, ngư dân coi đó là một điềm lành linh thiêng hộ vệ cho làng biển. Cả làng sẽ tổ chức tang lễ trang trọng như quốc tang, chôn cất chu đáo rồi rước cốt đưa vào Lăng Ông thờ phụng. Vị thần cá Ông từ đó trở thành linh hồn hộ mệnh vững chắc nhất nâng bước tinh thần cho ngư dân vươn khơi bám giữ ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa yêu dấu.
3. Tiến Trình Lễ Hội 3 Ngày Rực Rỡ Sắc Màu
Lễ hội Nghinh Ông Gành Hào được cử hành vô cùng trang trọng, bài bản xuyên suốt 3 ngày chính thức với nhiều nghi lễ thiêng liêng đặc trưng[4]:
4. Sức Hút Du Lịch Ẩm Thực Vùng Biển Muối Duyên Hải
Lễ hội Nghinh Ông Gành Hào ngày nay không chỉ là ngày hội tín ngưỡng mà còn là động lực thu hút du lịch trải nghiệm vô cùng lớn cho Đông Hải. Vào dịp lễ hội, dọc hai bờ kè sông Gành Hào ngập tràn các gian hàng trưng bày sản vật OCOP nổi tiếng như muối trắng Đông Hải, sò huyết Gành Hào thượng hạng và các loại cá khô, mực khô hảo hạng chưng cất tự nhiên[5].
Du khách đến đây sẽ được hòa mình vào không khí hội hè tưng bừng: xem múa lân sư rồng rực rỡ, tham gia các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co ven cát bờ biển hoặc thưởng thức những đĩa sò huyết nướng cháy tỏi thơm phức giữa làn gió biển mát rượi.
5. Gìn Giữ Hồn Biển Trong Ngữ Cảnh Tỉnh Cà Mau Mới
Kể từ dấu mốc lịch sử sáp nhập tỉnh Cà Mau mới ngày 01/07/2025, lễ hội Nghinh Ông Gành Hào cùng với lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc đã trở thành hai cánh chim biểu tượng cho tín ngưỡng biển cả hùng vĩ của toàn tỉnh cực Nam Tổ quốc. Sự cộng hưởng văn hóa muối mặn Bạc Liêu cũ và rừng ngập mặn Cà Mau truyền thống mang lại chiều sâu và quy mô tổ chức hoành tráng hơn cho ngày hội di sản.
Đứng trước đoàn tàu rước kiệu Ông rẽ sóng vượt biển khơi lộng gió, ngắm cờ đỏ sao vàng tung bay rực rỡ trên cabin buồng lái của hàng trăm con tàu cá, ta mới thấu hiểu sâu sắc lòng tự hào và khát vọng chinh phục khơi xa oai hùng, bền bỉ của những cư dân miền biển Cực Nam trung dũng, kiên cường qua bao thế kỷ mở cõi lập quê hương.
