Đến với thị trấn cửa biển Cái Đôi Vàm (huyện Phú Tân) vào những ngày nắng to chói chang, du khách sẽ không khỏi ngợp mắt trước hàng ngàn chiếc giàn tre phơi khô cá khoai thẳng tắp chạy dọc bờ biển Tây. Khô cá khoai Cái Đôi Vàm từ lâu đã trở thành một thương hiệu sản vật trứ danh, mang trọn tinh hoa vị ngọt của biển khơi hòa quyện cái nắng nồng nàn mặn mòi của gió cát cực Nam.

1. Con Cá Khoai Biển Tây Và Làng Nghề Trăm Tuổi

Cá khoai (còn gọi là cá cháo) là loài cá da trơn sống thành đàn ở tầng đáy vùng nước mặn lợ ven biển Tây Cà Mau[1]. Con cá khoai tươi có thân dài, mềm oặt như cháo, nhiều nước và xương sụn vô cùng mềm. Vì thịt chứa nhiều nước nên cá rất khó bảo quản tươi lâu khi vận chuyển đi xa. Từ khó khăn đó, những di dân lập ấp bên cửa biển Cái Đôi Vàm xưa đã sáng tạo ra phương pháp phơi khô để trữ cá lâu ngày, khai sinh ra làng nghề phơi khô cá khoai có lịch sử hơn 100 năm tuổi[2].

Nhờ vị trí địa lý đắc địa đón gió biển Tây lồng lộng và số giờ nắng ấm trung bình năm cực cao, Cái Đôi Vàm trở thành "thiên đường" lý tưởng nhất để chế biến khô. Khô cá khoai nơi đây không cần ướp muối quá nhiều hay sử dụng hóa chất bảo quản, chỉ nương nhờ vào cái nắng muối tự nhiên và hơi gió biển để chín thịt, tạo nên vị mặn ngọt thanh bùi tự nhiên vô cùng thơm ngon.

2. Quy Trình Chế Biến Khô Cá Khoai Thủ Công Nghiêm Ngặt

Mỗi mẻ khô cá khoai đạt chuẩn OCOP thượng hạng phải trải qua các bước gia công thủ công vô cùng tỉ mỉ và vất vả của di dân biển[3]:

1

Đánh bắt & Tuyển lựa cá tươi ròng

Cá khoai được các tàu thuyền đánh bắt gần bờ mang về cửa sông lúc sáng sớm. Người thợ lập tức tuyển lựa những con cá khoai to đều bằng cổ tay, thân trong suốt, mang đỏ tươi để làm khô liền.

2

Sơ chế rửa phèn muối

Cá được rửa sạch bùn cát bằng nước biển, mổ loại bỏ ruột. Bước quyết định là ngâm cá qua nước muối nhạt pha loãng để thịt cá săn lại, giữ được màu trắng trong tự nhiên và mặn vừa ăn.

3

Phơi giàn tre "móc hàm" đón nắng to

Cá khoai được móc họng luồn qua những sợi dây hoặc móc giàn tre treo ngược thẳng đứng dốc đầu xuống. Cá phải được phơi liên tục dưới 2 đến 3 nắng to chói chang biển Tây cho thân teo lại, thịt chuyển sang màu vàng hổ phách dẻo dai.

3. Ẩm Thực Tinh Tế: Khô Cá Khoai Nướng Chấm Mắm Me Trái Giác

Khô cá khoai Cái Đôi Vàm ngon nhất là đem nướng củi than hồng hoặc nướng rơm rạ khô. Người ta xếp cá lên vỉ nướng trên than củi đỏ rực rỡ, lật đều hai mặt thật nhanh tay. Do thịt cá có tính chất dai mềm tự nhiên, khi nướng chín cá sẽ nở phồng thơm phức tỏa mùi ngào ngạt sực nức cả góc bếp[4].

Sau khi nướng chín vàng giòn, người ta dùng chày đập nhẹ lên thân cá để loại bỏ lớp vảy cháy xém và làm tơi xốp các thớ thịt dẻo dai bên trong. Nước chấm tinh tế đi kèm món ăn này phải là chén mắm me chua ngọt dầm thêm mấy trái giác rừng chua thanh dịu ngọt, tỏi ớt sừng cay xè. Chấm ngập miếng khô cá khoai vào chén nước mắm đậm đà, vị béo ngọt bùi dẻo thơm hòa quyện vị chua cay nồng nàn tạo nên một đệ nhất mỹ vị ẩm thực miệt thứ.

4. Địa Chỉ Tìm Mua Khô Cá Khoai Đạt Chuẩn Uy Tín

Khi du lịch đến Cà Mau, du khách có thể dễ dàng tìm mua khô cá khoai Cái Đôi Vàm tại các cơ sở làng nghề và đại lý quà tặng uy tín[5]:

Tài Liệu Tham Khảo

  1. Hiệp hội Thủy sản tỉnh Cà Mau. Báo cáo phát triển làng nghề phơi khô biển Tây Nam Bộ. 2021.
  2. Sở Công Thương tỉnh Cà Mau. Bảo hộ chỉ dẫn địa lý Khô cá khoai Cái Đôi Vàm — Phú Tân. 2022.
  3. Báo Nông Nghiệp Việt Nam. Nắng vàng lộng gió làng nghề khô cá khoai Cái Đôi Vàm. nongnghiep.vn. 2023.
  4. Báo Cà Mau. Món khô cá khoai nướng chấm mắm me trái giác rừng thơm ngon đậm vị. baocamau.vn. 2023.
  5. OCOP Việt Nam. Chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao Khô cá khoai Cà Mau. ocop.gov.vn. 2024.